Scope is een partnerschap van 21 PO-schoolbesturen en de Educatieve Academie van Hogeschool Viaa. Scope leidt leerkrachten op in een setting van werkplekleren. Twee keer per jaar organiseren zij een Inspiratiebijeenkomst en dit keer hebben ze mij gevraagd om een enigszins schurende verwarringsvoordracht te verzorgen met aansluitend een goed gesprek. Daar heb ik wel zin in, omdat ik graag bijdraag aan het opleiden van leerkrachten, vooral als dat in een setting van werkplekleren georganiseerd wordt.

Dat Scope als motto heeft “anders kijken, anders denken, anders doen” spreekt mij aan. Ik ga de aanwezigen uitnodigen om vanuit het perspectief van de kinderen te kijken naar ons onderwijs, en dan met name naar de manier waarop wij ons onderwijs georganiseerd hebben als een werkplek voor professionals. Want professionals die aan het werk zijn hebben met competenties, carrières, kpi’s, budgetten, verantwoordingsprocedures en organisatorische eenheden te maken. En daar vinden kinderen wat van…

De Vereniging voor Pessotherapie organiseert een symposium onder de titel Breuken en Bruggen. Ze hebben mij gevraagd of ik een keynote wil verzorgen waarin ik met een filosofische blik zal kijken naar onze gepolariseerde samenleving. Dat vind ik een mooie uitdaging, waarin ik in ieder geval ook het onderscheid wil verkennen tussen enerzijds een mensbeeld dat gebaseerd is op het idee dat we prooi- en roofdieren zijn en anderzijds een mensbeeld dat gebaseerd is op het idee dat we roedeldieren zijn.

Het dominante marktdenken ziet ons als door eigenbelang gedreven concurrenten die als winnaars en verliezers moeten proberen samen te leven. Om de schadelijke polarisatie die dat met zich meebrengt te kunnen ontstijgen, zullen we op zoek moeten naar een nieuw mensbeeld. Ik zal betogen dat dit vooral betekent dat we ons zullen moeten bevrijden van wat ik ‘cockpitdenken’ noem, het idee dat wij informatieverwerkende systemen zijn. Dat betekent ook dat beslissingen helemaal niet zo belangrijk zijn. Het gaat om gewoonten, en hoe we dan de macht der gewoonte kunnen weerstaan is de uitdaging. 

Tijdens de Maand van de Filosofie organiseert het Departement Wijsbegeerte van de Universiteit Antwerpen en het filosofiehuis Het zoekend hert al geruime tijd de Antwerpse Dag van de Filosofie. 

Dit jaar mag ik één van de lezingen verzorgen en omdat het thema van de Maand van de Filosofie “Ken Onszelve” is, zal ik een pleidooi houden voor een andere ‘zelf-relatie’, namelijk die van de liefde. Dat past bij veel van mijn eerdere werk, waarin ik de tegenstelling tussen kennis en liefde verkend heb en onder andere betoogd heb dat zelfkennis ten diepste om zelfliefde vraagt. Dat is zo in het individuele geval en ook, zoals ik in Antwerpen zal betogen, in het collectieve geval.

De relatie die wij met onszelf hebben, wordt maar al te vaak – en onterecht – opgevat als een cognitieve relatie, een relatie die van ons vraagt dat wij onszelf kennen. Zelfkennis is echter een bijzondere en tevens problematische vorm van ‘kennis’, eentje die het niet kan stellen zonder de warmbloedige en zachtmoedige welwillendheid om liefhebbend om te gaan met de grenzen van onze verantwoordelijkheid. Een analyse van deze ‘zelfliefde’ als voorwaarde voor zelfkennis, heeft interessante en belangrijke consequenties voor de oproep onszelf te kennen: we moeten onszelf daarvoor liefhebben.

Bransen, J. (2015), Self-Knowledge and Self-Love, Ethical Theory and Moral Practice, Vol. 18(2), 309-321.