Pleidooi voor gezond verstand
De Filosofiegroep Gemert organiseert een Filosofisch Diner rondom mijn werk van de afgelopen 15 jaar. Voorafgaand en tussen de gangen door zal ik steeds even het woord voeren om vervolgens de diverse tafels aan het denken te zetten over een stelling. De stellingen zullen betrekking hebben op de centrale vraag hoe we toch in hemelsnaam samen wijs genoeg met onze toekomst om zullen kunnen leren gaan.
En dat op de avond na de Tweede Kamerverkiezingen… Dat belooft wat!
Het platform vo-ho Arnhem-Nijmegen organiseert een conferentie over toetsen: Is het voor een cijfer? Dat zal dan natuurlijk gaan over het centrale eindexamen dat een brug probeert te zijn tussen voortgezet en hoger onderwijs maar in feite vooral de kloof markeert.
Ik mag aan een panelgesprek deelnemen en heb me voorgenomen om zo ontregelend mogelijk alarm te slaan. We hebben namelijk in het formele onderwijs van toetsen een geïsoleerde activiteit gemaakt. Daarmee vervormen we niet alleen het toetsen zelf, en ook niet alleen het leren en ontwikkelen, maar vooral onze gemeenschappelijke omgang met de kwaliteit van onze handelings- en oordeelsvaardigheden.
Het Verhalenhuis in Haarlem organiseert een Filosofisch Café rondom mijn boek En nu? De mens als bedreigde diersoort. Ze hebben het als ondertitel meegegeven dat ik het zal hebben over een uitweg voor de milieucrisis.
Nu is een ‘uitweg’ voor iets dat zo vaag, complex en meerduidig is als ‘de milieucrisis’ weliswaar een verleidelijke gedachte – vergelijkbaar met het idee dat ‘staakt-het-vuren’ in Gaza gelijk staat aan ‘vrede’ – maar uiteindelijk vooral een symptoom van wat ik ‘cockpitdenken’ noem, een vorm van denken die centraal staat in de moderne mentaliteit die ik in mijn boek hartstochtelijk achter me probeer te laten.
Dat gaat dus een mooie verwarringsbijeenkomst worden, omdat een voorwaarde voor zo’n ‘uitweg’ paradoxaal genoeg het opgeven is van de plausibiliteit van het idee van een ‘uitweg’.
De Vereniging tot Bevordering van de Studie der Pedagogiek bestaat 100 jaar en daarom vieren ze feest met een congres. Ze hebben mij gevraagd het congres met een laatste keynote af te sluiten.
Dat doe ik graag, juist omdat ik zo gecharmeerd ben van de oorspronkelijk Griekse betekenis van het woord ‘pedagoog’: een slaaf die meeloopt.
In het oude Griekenland was een pedagoog een slaaf die een meeloper was: hij begeleidde welgestelde kinderen van en naar school. Dit oorspronkelijke beeld van de pedagoog is ook voor de pedagogen van de 21e eeuw van grote betekenis, zoals ik in deze afsluitende keynote zal betogen. Dat vraagt om een analyse van het begrip “slaaf”, maar vooral ook om een analyse van wat het betekent om een “meeloper” te zijn. Wat doe je als pedagoog, als ouder of leerkracht, maar ook als kind, jongere of leerling als je meeloopt? Wat doe je als je samen wandelt? En wat betekent dit voor onze wederzijdse verantwoordelijkheden, voor onze motivatie, voor de weg en voor de bestemming? Op deze vragen valt een heel verhelderend licht te schijnen vanuit dat oude beeld van die slaaf die meeloopt.
Libréon organiseert voor al haar werknemers jaarlijks een Libréondag. Omdat mijn werk nauw aansluit bij de besturingsfilosofie van Libréon, hebben ze mij gevraagd om op die dag een voordracht te verzorgen over de betekenis van werken vanuit vertrouwen. Dat doe ik graag.
Eigenlijk doen bestuurders, docenten en leerlingen precies hetzelfde: omgaan met andere mensen. In die omgang zijn we allemaal elkaars pedagoog en allemaal elkaars leerling. Precies op dit punt is een school een fantastische microsamenleving waarin we die omgang met elkaar waarmaken. Dat lukt alleen als we allemaal durven toegeven dat samenleven, samenwerken en samenleren fundamenteel gebaseerd is op vertrouwen. En vertrouwen kun je niet verdienen. Dat kun je alleen krijgen. Door het zelf te geven. Dat vraagt om een mentaliteit die minder goed past bij de cultuur binnen het onderwijs.